(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.308. అధ్యాయః 308
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి క్షరాక్షరలక్షణప్రతిపాదకజనకవసిష్ఠసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-308-0x(6488)(77869)
కిం తదక్షరమిత్యుక్తం యస్మాన్నావర్తతే పునః।
కించ తత్క్షరమిత్యుక్తం యస్మాదావర్తతే పునః॥ 12-308-1(77870)
అక్షరధరయోర్వ్యక్తిం పృచ్ఛాంయరినిషూదన।
ఉపలబ్ధుం మహాబాహో తత్త్వేన కురునందన॥ 12-308-2(77871)
త్వం హి జ్ఞాననిధిర్విప్రైరుచ్యసే వేదపారగైః।
ఋషిభిశ్చ మహాభాగైర్యతిభిశ్చ మహాత్మభిః॥ 12-308-3(77872)
శేషమత్యం దినానాం తే దక్షిణాయనభాస్కరే।
ఆవృత్తే భగవత్యర్కే గంతాసి పరమాం గతిం॥ 12-308-4(77873)
త్వయి ప్రతిగతే శ్రేయః కుతః శ్రోష్యామహే వయం।
కురువంశప్రదీపస్త్వం జ్ఞానదీపేన దీప్యసే॥ 12-308-5(77874)
తదేతచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తః కురుకులోద్వహ।
న తృష్యామీహ రాజేంద్ర శృణ్వన్నమృతమీదృశం॥ 12-308-6(77875)
భీష్మ ఉవాచ। 12-308-7x(6489)
అత్ర తే వర్తయిష్యామి ఇతిహాసం పురాతనం।
వసిష్ఠస్య చ సంవాదం కరాలజనకస్య చ॥ 12-308-7(77876)
వసిష్ఠం శ్రేష్ఠమాసీనమృషీణాం భాస్కరద్యుతిం।
పప్రచ్ఛ జనకో రాజా జ్ఞానం నైఃశ్రేయసం పరం॥ 12-308-8(77877)
పరమధ్యాత్మకుశలమధ్యాత్మగతినిశ్చయం।
మైత్రావరుణిమాసీనమభివాద్య కృతాంజలిః॥ 12-308-9(77878)
స్వక్షరం ప్రశ్రితం వాక్యం మధురం చాప్యనుల్వణం।
పప్రచ్ఛర్షివరం రాజా కరాలజనకః పురా॥ 12-308-10(77879)
భగవఞ్శ్రోతుమిచ్ఛామి పరం బ్రహ్మ సనాతనం।
యస్మాన్న పునరావృత్తిమాప్నువంతి మనీషిణః॥ 12-308-11(77880)
యచ్చ తత్క్షరమిత్యుక్తం యత్రేదం క్షరతే జగత్।
యచ్చాక్షరమితి ప్రోక్తం శివం క్షేంయమనామయం॥ 12-308-12(77881)
వసిష్ఠ ఉవాచ। 12-308-13x(6490)
శ్రూయతాం పృథివీపాల క్షరతీదం యథా జగత్।
యన్న క్షరతి పూర్వేణ యావత్కాలేన చాప్యథ॥ 12-308-13(77882)
యుగం ద్వాదశసాహస్రం కల్పం విద్ధి చతుర్యుగం।
దశకల్పశతావృత్తమహస్తద్బ్రాహ్మముచ్యతే॥ 12-308-14(77883)
రాత్రిశ్చైతావతీ రాజన్యస్యాంతే ప్రతిబుధ్యతే।
సృజత్యనంతకర్మాణం మహాంతం భూతమగ్రజం॥ 12-308-15(77884)
మూర్తిమంతమమూర్తాత్మా విశ్వం శంభుః స్వయంభువం।
అణిమా లఘిమా ప్రాప్తిరీశానం జ్యోతిరవ్యయం॥ 12-308-16(77885)
సర్వతః పాణిపాదం తత్సర్వతోక్షిశిరోముఖం।
సర్వతః శ్రుతిమల్లోకే సర్వమావృత్య తిష్ఠతి॥ 12-308-17(77886)
హిరణ్యగర్భో భగవానేష బుద్ధిరితి స్మృతః।
మహానితి చ యోగేషు విరించిరితి చాప్యజః॥ 12-308-18(77887)
సాంఖ్యే చ పఠ్యతే శాస్త్రే నామభిర్బహుధాత్మకః।
విచిత్రరూపో విశ్వాత్మా ఏకాక్షర ఇతి స్మృతః॥ 12-308-19(77888)
వృతం నైకాత్మకం యేన కృతం త్రైలోక్యమాత్మనా।
తథైవ బహురూపత్వాద్విశ్వరూప ఇతి స్మృతః॥ 12-308-20(77889)
ఏష వై విక్రియాపన్నః సృజత్యాత్మానమాత్మనా।
అహంకారం మహాతేజాః ప్రజాపతిరంకృతం॥ 12-308-21(77890)
అవ్యక్తాద్వ్యక్తమాపన్నం విద్యాసర్గం వదంతి తం।
మహాంతం చాప్యహంకారమవిద్యాసర్గమేవ చ॥ 12-308-22(77891)
అపరశ్చ పరశ్చైవ సముత్పన్నౌ తథైకతః।
విద్యావిద్యేతి విఖ్యాతే శ్రుతిశాస్త్రార్థచింతకైః॥ 12-308-23(77892)
భూతసర్గమహంకారాత్తృతీయం విద్ధి పార్థివ।
అహంకారేషు సర్వేషు చతుర్థం విద్ధి వైకృతం॥ 12-308-24(77893)
వాయుర్జ్యోతిరథాకాశమాపోఽథ పృథివీ తథా।
శబ్దః స్పర్శశ్చ రూపం చ రసో గంధస్తథైవ చ॥ 12-308-25(77894)
ఏవం యుగపదుత్పన్నం దశవర్గమసంశయం।
పంచమం విద్ధి రాజేంద్ర భౌతికం సర్గమర్థవత్॥ 12-308-26(77895)
శ్రోత్రం త్వక్చక్షుషీ జిహ్వా ఘ్రాణమేవ చ పంచమం।
వాక్చ హస్తౌ చ పాదౌ చ పాయుర్మేఢ్రం తథైవ చ॥ 12-308-27(77896)
బుద్ధీంద్రియాణి చైతాని తథా కర్మేంద్రియాణి చ।
సంభూతానీహ యుగపన్మనసా సహ పార్థివ॥ 12-308-28(77897)
ఏషా తత్త్వచతుర్విశత్సర్వాకృతిషు వర్తతే।
యాం జ్ఞాత్వా నాభిశోచంతి బ్రాహ్మణాస్తత్త్వదర్శినః॥ 12-308-29(77898)
ఏతద్దేహం సమాఖ్యానం త్రైలోక్యే సర్వదేహిషు।
వేదితవ్యం నరశ్రేష్ఠ సదేవనరదానవే॥ 12-308-30(77899)
సయక్షభూతగంధర్వే సకిన్నరమహోరగే।
సచారణపిశాచే వై సదేవర్షినిశాచరే॥ 12-308-31(77900)
సదంశకీటమశక్రే సపూతికృమిమూషికే।
శుని శ్వపాకే చైణేయే సచాండాలే సపుల్కసే॥ 12-308-32(77901)
హస్త్యశ్వఖరశార్దూలే సవృకే గవి చైవ హ।
యచ్చ మూర్తిమయం కిచిత్సర్వత్రైతన్నిదర్శనం॥ 12-308-33(77902)
జలే భువి తథాఽఽకాశే నాన్యత్రేతి వినిశ్చయః।
స్థానం దేహవతామస్తి ఇత్యేవమనుశుశ్రుమ॥ 12-308-34(77903)
కృత్స్నమేతావతస్తాత క్షరతే వ్యక్తసంజ్ఞితం।
అహన్యహని భూతాత్మా తతః క్షర ఇతి స్మృతః॥ 12-308-35(77904)
ఏతద్ధి క్షరమిత్యుక్తం క్షరతీదం యథా జగత్।
జగన్మోహాత్మకం ప్రాహురవ్యక్తం వ్యక్తసంజ్ఞకం॥ 12-308-36(77905)
మహాంశ్చైవాగ్రజో నిత్యమేతత్క్షరనిదర్శనం।
కథితం తే మహారాజన్యస్మాన్నావర్తతే పునః॥ 12-308-37(77906)
పంచర్విశతిమో విష్ణుర్నిస్తత్త్వస్తత్త్వసంజ్ఞితః।
తత్త్వసంశ్రయణాదేతత్తత్వమాహుర్మనీషిణః॥ 12-308-38(77907)
యన్మర్త్యమసృజద్వ్యక్తం తత్తన్మూర్త్యధితిష్ఠతి।
చతుర్విశతిమోఽవ్యక్తో హ్యమూర్తః పంచవింశకః॥ 12-308-39(77908)
స ఏవ హృది సర్వాసు మూర్తిష్వాత్మావతిష్ఠతే।
చేతయంశ్చేతనాన్నిత్యం సర్వమూర్తిరమూర్తిమాన్॥ 12-308-40(77909)
సర్వప్రత్యయధర్మిణ్యాం స సర్గః ప్రత్యయాత్మకః।
గోచరే వర్తతే నిత్యం నిర్గుణో గుణసంజ్ఞితే॥ 12-308-41(77910)
ఏవమేష మహానాత్మా సర్గప్రలయకోవిదః।
వికుర్వాణః ప్రకృతిమానభిమన్యత్యబుద్ధిమాన్॥ 12-308-42(77911)
తమః సత్వరజోయుక్తస్తాసు తాస్విహ యోనిషు।
లీయతే ప్రతిబుద్ధత్వాదబుద్ధజనసేవనాత్॥ 12-308-43(77912)
సహవాసనివాసాత్మా నాన్యోఽహమితి మన్యతే।
యోఽహం సోహమితి హ్యుక్త్వా గుణానేవానువర్తతే॥ 12-308-44(77913)
తమసా తామసాన్భావాన్వివిధాన్ప్రతిపద్యతే।
రజసా రాజసాంశ్చైవ సాత్వికాన్సత్వసంశ్రయాత్॥ 12-308-45(77914)
శుక్లలోహితకృష్ణాని రూపాణ్యేతాని త్రీణి తు।
సర్వాణ్యేతాని రూపాణి యానీహ ప్రాకృతాని వై॥ 12-308-46(77915)
తామసా నిరయం యాంతి రాజసా మానుపానథ।
సాత్వికా దేవలోకాయ గచ్ఛంతి సుఖభాగినః॥ 12-308-47(77916)
నిష్కైవల్యేన పాపేన తిర్యగ్యోనిమవాప్నుయాత్।
పుణ్యపాపేన మానుష్యం పుణ్యేనైకేన దేవతాః॥ 12-308-48(77917)
ఏవమవ్యక్తవిషయం క్షరమాహుర్మనీషిణః।
పంచవింశతిమో యోఽయం జ్ఞానాదేవ ప్రవర్తతే॥ ॥ 12-308-49(77918)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి అష్టాధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 308॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-308-5 జ్ఞానద్రవ్యేణ దీప్యస ఇతి డ. ధ. పాఠః॥ 12-308-7 కరాలనామాజనకః కరాలజనకస్తస్య। ఏతత్తే వర్తయిష్యామీతి ట. డ. థ. పాఠః॥ 12-308-9 కుశలం ఊహాపోహసమర్థం। గతిరనుభవస్తేన నిశ్చయోఽస్యాస్తీతి తథా। మైత్రావరుణిం వసిష్ఠం॥ 12-308-22 మహతశ్చాప్యహంకారమితి డ. ధ. పాఠః॥ 12-308-23 అబిధిశ్చ విధిశ్చైవేతి ఝ. పాఠః। శ్రుతిశ్చాధ్యాత్మచింతకైరితి డ. థ.ధ. పాఠ॥ 12-308-37 ఏతత్క్షేత్రనిదర్శనమితి ట. డ. ధ. పాఠః॥ 12-308-39 యాం తు మూర్తి సృజత్యేషా తాం మూర్తిమధితిష్ఠతీతి ట. పాఠః॥ 12-308-41 సర్గప్రలయధర్మిణ్యా ససర్గప్రలయాత్మక ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-308-42 సర్గప్రత్యయకోవిద ఇతి ట. ధ. పాఠః। అక్షరః క్షరమాత్మానమభిమజ్జత్యబుద్ధిమానితి థ. పాఠః॥ 12-308-44 సహవాసవినాశిత్వాన్నాన్యోఽహమితి ఝ. పాఠః॥ 12-308-46 జాతాని ప్రాకృతాని వై ఇతి డ. థ. పాఠః। జానీహి ప్రాకృతాని వై ఇతి ధ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.